Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và nền kinh tế số đang thúc đẩy nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu tại Việt Nam. Việt Nam hiện có khoảng 41 trung tâm dữ liệu thương mại với tổng công suất thiết kế 221 MW. Theo nghiên cứu của Arizton Advisory & Intelligence, quy mô thị trường trung tâm dữ liệu Việt Nam đạt khoảng 1,04 tỷ USD năm 2025 và được dự báo tăng lên 3,19 tỷ USD vào năm 2031. Những số liệu này phản ánh tiềm năng tăng trưởng đáng kể của thị trường, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển hạ tầng năng lượng tương ứng.
Điện năng là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của trung tâm dữ liệu. Khác với nhiều loại hình bất động sản thương mại, trung tâm dữ liệu cần duy trì hệ thống máy chủ, thiết bị mạng, hệ thống làm mát và các thiết bị phụ trợ hoạt động liên tục. Đối với các dự án phục vụ AI, mật độ công suất tính toán cao còn làm gia tăng yêu cầu về cấp điện, tản nhiệt và độ ổn định của toàn bộ hệ thống. Vì vậy, khả năng tiếp cận nguồn điện không chỉ ảnh hưởng đến chi phí vận hành mà còn quyết định tính khả thi của địa điểm đầu tư, quy mô triển khai và khả năng mở rộng dự án trong dài hạn.
Thách thức về cơ chế giá điện hiện tại ở Việt Nam
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng thu hút các dự án trung tâm dữ liệu (Data Center), đặc biệt là trung tâm dữ liệu quy mô lớn phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây (Cloud Computing), khả năng tiếp cận nguồn điện ổn định với chi phí hợp lý đang trở thành một trong những yếu tố quyết định tính khả thi của dự án.
Khác với nhiều loại hình bất động sản và hạ tầng thông thường, trung tâm dữ liệu cần duy trì hoạt động liên tục, với nhu cầu điện lớn để vận hành máy chủ, hệ thống làm mát và các thiết bị hỗ trợ. Vì vậy, chi phí điện không chỉ chiếm vai trò quan trọng trong cơ cấu chi phí vận hành mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến mô hình tài chính, khả năng cạnh tranh và hiệu quả đầu tư trong dài hạn. Đối với các dự án có quy mô công suất lớn, sự thiếu chắc chắn về cơ chế giá điện có thể ảnh hưởng đến việc tính toán tổng chi phí sở hữu, xây dựng giá dịch vụ cho thuê hạ tầng, đàm phán hợp đồng với khách hàng và đánh giá thời gian hoàn vốn. Do đó, bên cạnh mức giá thực tế, tính minh bạch, nhất quán và khả năng dự báo của chính sách giá điện cũng là những yếu tố quan trọng trong quá trình ra quyết định đầu tư.
Một trong những vấn đề đang được quan tâm tại Việt Nam là việc xác định giá điện áp dụng cho trung tâm dữ liệu, đặc biệt liên quan đến cách phân loại mục đích sử dụng điện giữa hoạt động sản xuất và kinh doanh, dịch vụ. Vụ việc nổi cộm nhất thời gian qua là tranh cãi áp giá điện sản xuất hay kinh doanh đối với một số trung tâm dữ liệu của Viettel và CMC. Vấn đề này đã được báo cáo đến Bộ Công thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và UBND TP.HCM để tháo gỡ vướng mắc.
Quan điểm từ các chuyên gia
Nhìn chung, các chuyên gia cho rằng việc xây dựng cơ chế giá điện cho trung tâm dữ liệu cần được xem xét trên cơ sở đặc điểm sử dụng điện, nguyên tắc thị trường và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Về việc xác định cơ chế giá điện, các chuyên gia đã có những quan điểm như sau:
Thứ nhất, xem xét cơ chế giá điện hai thành phần gồm giá công suất và giá điện năng.
Chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch (Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam) cho rằng cơ quan quản lý cần thống nhất tiêu chí phân loại và cách áp dụng quy định hiện hành, tránh tình trạng các trung tâm dữ liệu có đặc điểm hoạt động tương đồng nhưng phải chịu cách tính giá điện khác nhau. Giá điện đối với trung tâm dữ liệu không nên chỉ dừng ở việc phân loại theo sản xuất hay kinh doanh, mà cần được nhìn nhận trong tổng thể chính sách năng lượng và phát triển hạ tầng số. Ông Hoạch cho rằng giá điện cần phù hợp với mục đích sử dụng điện, đặc tính phụ tải và chi phí mà hệ thống điện phải bỏ ra để cung cấp điện. Không nên mặc nhiên coi trung tâm dữ liệu là đối tượng được ưu đãi nhưng mức giá cao hơn cũng phải có căn cứ rõ ràng. Theo ông, khả năng dự báo của chính sách giá điện có ý nghĩa quan trọng đối với sự ổn định của môi trường đầu tư. Về dài hạn, có thể nghiên cứu cơ chế giá điện hai thành phần, gồm giá công suất và giá điện năng, nhằm phản ánh phù hợp hơn quy mô phụ tải và đặc điểm tiêu thụ điện của từng dự án. Liên quan đến vấn đề xác định giá điện, chuyên gia cho rằng cũng cần phân định rõ trách nhiệm của EVN và các đơn vị điện lực tổ chức thực hiện giá bán điện theo quy định; khi phát sinh cách hiểu khác nhau, việc giải thích và thống nhất chính sách phải được thực hiện ở cấp cơ quan quản lý nhà nước, thay vì để từng đơn vị điện lực tự diễn giải.
Chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch đề xuất nghiên cứu cơ chế giá điện phù hợp với đặc thù trung tâm dữ liệu, có thể áp dụng giá điện giá điện hai thành phần gồm giá công suất và giá điện năng. Cơ chế này cần tính đến quy mô phụ tải, thời gian sử dụng, yêu cầu về độ tin cậy và khả năng điều chỉnh phụ tải. Đồng thời, việc phát triển trung tâm dữ liệu cũng phải gắn với quy hoạch nguồn và lưới điện, bảo đảm điện được cung cấp đúng địa điểm, đúng thời điểm và đủ độ tin cậy. Do đó, theo chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch, giải pháp chính là làm rõ quy định và thống nhất cơ chế giá điện trên toàn quốc, đồng thời chủ động quy hoạch nguồn và lưới điện để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Về phía nhà đầu tư cũng phải chủ động lựa chọn địa điểm, quy mô và tiến độ phát triển phù hợp với năng lực cấp điện, kết hợp các giải pháp như nguồn điện tại chỗ, lưu trữ năng lượng và điều chỉnh phụ tải.
Thứ hai, xem xét cơ chế giá điện dựa trên bản chất hoạt động và cân bằng với các chính sách ưu đãi đầu tư.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Nghiên cứu thương mại và kinh tế quốc tế) tiếp cận vấn đề xác định cơ chế giá điện cho trung tâm dữ liệu ở góc độ kinh tế. Chuyên gia cho rằng, phát triển trung tâm dữ liệu là định hướng quan trọng trong chuyển đổi số quốc gia, nhưng chính sách cần minh bạch, hài hòa giữa khuyến khích đầu tư và bảo đảm an ninh năng lượng. Việc áp dụng giá điện sản xuất hay kinh doanh cần căn cứ vào bản chất hoạt động và quy định pháp luật. Trung tâm dữ liệu có thể sử dụng điện với quy mô lớn để vận hành hệ thống máy chủ, nhưng dịch vụ cốt lõi của họ là cho thuê hạ tầng, máy chủ và cung cấp dịch vụ lưu trữ, xử lý dữ liệu để thu tiền. Vì vậy, việc áp dụng giá điện sản xuất cần được xem xét toàn diện, không thể chỉ dựa vào lập luận rằng doanh nghiệp sử dụng điện để vận hành hệ thống kỹ thuật. Chuyên gia cũng nhấn mạnh bên cạnh chính sách giá, bài toán năng lượng cần được tính toán đồng bộ với quy hoạch phát triển trung tâm dữ liệu. Đây là lĩnh vực tiêu thụ điện lớn, trong khi nguồn cung điện còn chịu nhiều áp lực. Do đó, không thể chỉ tập trung vào việc giảm giá điện mà bỏ qua khả năng đáp ứng của hệ thống điện quốc gia.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, để thúc đẩy đầu tư trung tâm dữ liệu, Nhà nước cần triển khai các chính sách ưu đãi cụ thể về đất đai và giá điện, có thể thiết kế theo hướng cho phép doanh nghiệp lựa chọn hình thức ưu đãi phù hợp thay vì cộng dồn mức ưu đãi cao nhất. Bên cạnh đó, cần khuyến khích trung tâm dữ liệu phát triển nguồn điện tại chỗ, sử dụng đa dạng các nguồn năng lượng như điện mặt trời, điện gió, điện rác và nghiên cứu các mô hình mới khi đủ điều kiện. Trong bối cảnh nguồn cung điện còn hạn chế, việc thu hút đầu tư cần gắn với chính sách giá hợp lý và phương án bảo đảm năng lượng, nhằm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm lộ trình phát triển phù hợp với điều kiện thực tế.
Thứ ba, xem xét cơ chế giá dựa trên đặc điểm cung ứng và tiêu thụ điện. Chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh cho rằng cách phân loại giá điện chủ yếu dựa trên mục đích sản xuất (doanh nghiệp tự sử dụng) hay dịch vụ (cung cấp cho đơn vị khác) có thể chưa phản ánh đầy đủ sự đa dạng của các mô hình kinh doanh hiện nay. Chuyên gia đưa ra so sánh một trung tâm thương mại lớn cũng sử dụng nhiều điện có khi không thua một doanh nghiệp sản xuất. Theo quan điểm này, cơ chế giá điện có thể được thiết kế dựa trên nhiều yếu tố như quy mô tiêu thụ, thời gian sử dụng điện và cấp điện áp, qua đó phản ánh sát hơn chi phí cung ứng điện và khuyến khích sử dụng năng lượng hiệu quả.
Nhìn chung, các ý kiến chuyên gia cho thấy bài toán điện cho trung tâm dữ liệu không thể chỉ giải quyết bằng việc giảm giá điện. Một cơ chế hiệu quả cần kết hợp giữa chính sách giá minh bạch, khả năng cung ứng điện ổn định, quy hoạch hạ tầng năng lượng và các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng điện.
Đối với nhà đầu tư, việc đánh giá dự án trung tâm dữ liệu tại Việt Nam vì vậy cần được thực hiện đồng thời trên cả hai phương diện: chi phí điện và mức độ bảo đảm nguồn điện. Chủ động đánh giá địa điểm, nhu cầu công suất, phương án cấp điện và khả năng mở rộng ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả triển khai dự án.
Với kinh nghiệm tư vấn đầu tư và phát triển dự án trung tâm dữ liệu tại Việt Nam, DCOMPASS đồng hành cùng nhà đầu tư trong việc đánh giá địa điểm, thẩm định hạ tầng kỹ thuật, rà soát pháp lý và xây dựng phương án triển khai phù hợp, góp phần tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng điện, tối ưu chi phí và nâng cao tính khả thi của dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
Nguồn tham khảo: Báo Thanh Niên (2026), “Giải bài toán điện cho các trung tâm dữ liệu”, https://thanhnien.vn/giai-bai-toan-dien-cho-cac-trung-tam-du-lieu-18526101722255648.htm
